Nanoek brengt met Next to Normal een musical naar de grote zaal die niet alleen raakt, maar ook een gesprek wil losmaken. Over mentale gezondheid, over gezinnen, over liefde en over de vraag wanneer zorgen voor iemand misschien ook betekent dat je moet leren loslaten. Tijdens de perspresentatie én in gesprekken met regisseur Anouk Beugels en castleden Willemijn Verkaik en Michael Muiderman werd duidelijk waarom deze musical voor hen zoveel meer is dan zomaar een voorstelling.
“Hoop is intellectuele luiheid.”
Die woorden vond Anouk Beugels terug tussen de duizenden papieren van haar overleden vader. Tijdens het doorzoeken van zijn nalatenschap stuitte ze op een tekst over depressie en angst. Een diagnose wil ze haar vader achteraf nadrukkelijk niet geven. Maar toen ze later tijdens haar zoektocht naar een nieuwe musical Next to Normal las, herkende ze iets.
Een gevoel. Iets dat resoneerde.
Voor Beugels is die persoonlijke verbinding essentieel. “Ik moet er een persoonlijke connectie mee hebben om het echt te voelen en theatraal te kunnen vertalen.” Die verbinding is voelbaar in de manier waarop ze over Next to Normal spreekt. Het is een musical die voor haar niet alleen gaat over mentale gezondheid, maar over een gezin dat probeert te functioneren, terwijl iedereen op zijn eigen manier worstelt met wat er gebeurt.
Veel meer dan een musical over bipolariteit
Next to Normal draait om Diana, gespeeld door Willemijn Verkaik, die kampt met een bipolaire stoornis, en de gevolgen daarvan voor haar gezin. Edwin Jonker speelt haar man Dan, terwijl Yara Brand de rol van haar dochter Natalie vertolkt. Jonathan Demoor en Michael Muyderman spelen de andere belangrijke mannen in haar leven: de dokters en Gabe. Maar het verhaal gaat nadrukkelijk verder dan één diagnose.
Voor Edwin Jonker ligt een belangrijke vraag in zijn rol als Dan: hoe ver ga je voor de liefde? Wanneer blijf je zorgen, zoeken naar nieuwe behandelingen en hopen? En wanneer komt het moment waarop loslaten misschien óók een vorm van liefde wordt?
Juist die vraag raakt de kern van het gezin. Next to Normal laat zien wat er gebeurt wanneer één persoon worstelt, maar iedereen daar op zijn eigen manier door wordt geraakt. De voorstelling pretendeert daarbij niet hét verhaal van bipolariteit te vertellen. Bipolariteit is geen vaststaand draaiboek. Dit is het verhaal van één gezin.
Een droom die uitkomt voor Willemijn Verkaik
Voor Willemijn Verkaik is Next to Normal al jarenlang bijzonder. In 2009 zag ze de musical voor het eerst op Broadway, op aanraden van een bekende. Ze was direct verkocht. Het meeslepende verhaal, de prachtige muziek en de enorme emotionele gelaagdheid maakten indruk. Vanaf dat moment koesterde ze de wens om ooit zelf een rol in deze musical te vertolken. Die droom komt nu uit.
Voor haar rol als Diana moet Verkaik voortdurend kunnen schakelen tussen verschillende emoties en stemmingen. Juist de creatieve en razendsnelle gedachten tijdens een manische fase vragen om een zorgvuldige, geloofwaardige vertaling naar het toneel. Daarbij zoekt ze naar aanknopingspunten in zichzelf, maar de cast kreeg ook ondersteuning van psychiater Ralph Kupka, emeritus hoogleraar psychiatrie en gespecialiseerd in bipolaire stoornissen. Zijn betrokkenheid bij de productie begon al vroeg in het proces. Hij keek mee naar de tekst en de vertaling, maar stelde vooral een belangrijke vraag: zou iemand die zelf met deze problematiek te maken heeft zich herkennen in wat er op het toneel gebeurt?
Vooral het verbeelden van manie bleek daarbij een interessante uitdaging. Hoe laat je die uitgelatenheid, energie en razendsnelle gedachten zien zonder dat het een karikatuur wordt?
Theater vraagt om uitvergroting, maar de makers willen voorkomen dat die uitvergroting ten koste gaat van herkenning en menselijkheid.
“Het is geen standaard musical”
Ook voor Michael Muyderman, die Gabe speelt, was deelname aan Next to Normal een “no-brainer”. Hij kende het materiaal al uit zijn opleiding en was al lange tijd fan van de voorstelling. Toen Anouk Beugels hem belde met de vraag of hij Gabe wilde spelen, hoefde hij dan ook niet lang na te denken. Volgens Michael is Next to Normal “geen standaard musical”. Met een relatief kleine cast wordt een groot en complex verhaal verteld. De muziek is prachtig, maar er zit volgens hem ook opvallend veel humor in de voorstelling. Dat laatste is misschien wel een van de grootste verrassingen van Next to Normal.
Tussen heel hard lachen en heel hard huilen
Wie uitsluitend een zware en sombere voorstelling verwacht, kan zijn beeld bijstellen. De musical zit vol zwarte, cynische humor en soms absurde situaties. Ook tijdens de repetities wordt volgens Willemijn Verkaik veel gelachen. Juist in de eerste akte zorgen de interacties tussen de personages voor hilarische momenten waarin de cast soms moeite heeft om zelf serieus te blijven. Voor Michael is die balans tussen zwaarte en humor een van de krachten van de voorstelling. De thematiek is intens, maar op de repetitievloer voelt dat niet voortdurend zwaar. Er is juist ruimte voor dynamiek, nuance en humor.
Beugels vat het samen als een voorstelling die over grenzen gaat. Tussen lachen en huilen. Tussen werkelijkheid en verbeelding. Tussen vasthouden en loslaten. Hoewel het gezin uit Next to Normal misschien extreem lijkt, zijn de onderliggende patronen herkenbaar. Vastgeroeste rollen binnen een gezin. De wens om alles perfect te doen. Familieleden die vanuit liefde naar elkaar zoeken, maar elkaar soms toch net niet weten te bereiken.
Gabe en de bijzondere dynamiek binnen het gezin
Michael speelt Gabe, een cruciale figuur binnen de gezinsdynamiek. In deze versie krijgt het personage een uitgesproken en excentrieke kant. Juist daardoor ontstaat volgens Michael een bijzondere wisselwerking tussen Gabe en zijn moeder Diana. Hij weet sterk op haar in te spelen en de dynamiek tussen beiden geeft deze interpretatie een frisse en verrassende laag.
Ook hier staat het gezin centraal. Ieder personage draagt op zijn eigen manier iets mee en probeert op zijn eigen manier om te gaan met de werkelijkheid.
Michael vat de voorstelling in vijf woorden samen: dynamisch, kleurrijk, grappig, absurd en wonderschoon.
Willemijn kiest voor drie woorden: mooi, grappig en overweldigend.
Opvallend genoeg komt in beide omschrijvingen hetzelfde woord terug: grappig.
En dat zegt misschien alles over de bijzondere balans die Next to Normal weet te vinden.
De muziek vertelt mee
Ook muzikaal valt er veel te ontdekken. De uitgesproken popscore van Next to Normal was destijds vernieuwend voor een musical en heeft volgens de makers nog altijd veel te bieden. Je kunt achteroverleunen en je laten meeslepen door de nummers. Maar wie beter luistert, ontdekt wisselende maatsoorten, terugkerende motieven en sterke dynamische contrasten. Van extreem luid naar bijna stil. De muziek vertelt daarmee niet alleen het verhaal, maar draagt ook bij aan de emotionele reis die het gezin doormaakt.
Nanoek-sigantuur
Hoewel Next to Normal internationaal grote successen kende en wereldwijd al door veel makers is geïnterpreteerd, krijgt deze versie een duidelijke Nanoek-signatuur. De rechten van de musical laten weinig ruimte om aan de structuur of muziek te sleutelen. De creatieve vrijheid zit volgens Beugels daarom vooral in de nuances. In de vertaling is bewust gekozen voor een jonge vrouwelijke stem. In het decor wordt gekozen voor een meer abstracte vormgeving. En in de regie ligt de nadruk op de onderlinge dynamiek tussen de personages, de emotionele hoogtepunten en de dosering van humor en hilariteit. De benadering is rauw, eerlijk en recht op het hart.
Een gesprek dat verder gaat dan de theaterzaal
Met Next to Normal wil Nanoek mentale gezondheid niet reduceren tot een diagnose. Het gaat om mensen, relaties en wat er gebeurt wanneer één persoon binnen een gezin worstelt en iedereen daar op zijn eigen manier door wordt geraakt. Daarom wordt het gesprek ook buiten de theaterzaal voortgezet. Rondom de voorstelling is er randprogrammering en de podcast De Tussenruimte, waarin deskundigen en kunstenaars verder praten over de thema’s die in de voorstelling naar voren komen.
Wat Beugels uiteindelijk hoopt? Dat mensen na afloop met elkaar gaan praten. Niet alleen over bipolariteit. Maar over hun familie. Over waar ze bang voor zijn. Over de dingen die soms jarenlang onbesproken blijven.
“Bijna ieder gezin heeft wel iets,” is de gedachte die boven deze voorstelling lijkt te hangen. Je hoeft dan ook geen ervaring met bipolariteit te hebben om jezelf in Next to Normal te herkennen. Iedereen kent familiepatronen. Liefde die ingewikkeld kan zijn. De behoefte om vast te houden aan hoe iets zou moeten zijn. En iedereen kent misschien wel het gevoel dat je iemand vanuit liefde probeert te bereiken, maar elkaar toch net mist.
Een voorstelling die je niet alleen kijkt
Na de perspresentatie en de gesprekken met de makers en cast blijft één ding vooral hangen: Next to Normal wil niet alleen informeren of ontroeren. Het wil iets in beweging zetten. Met humor. Met muziek. Met absurditeit. Met pijn. En misschien is dat wel de kracht van deze productie: dat je op het ene moment hard kunt lachen en even later wordt geraakt door precies dezelfde personages.Of zoals Michael Muyderman het omschrijft: “dynamisch, kleurrijk, grappig, absurd en van een wonderschone schoonheid.”
Next to Normal is vanaf 25 september door heel Nederland te zien.